Proizvodnja u radionicama metala alpsko-karpatskog prostora, početkom poznog bronzanog doba (između 1250-1200 god pre Hrista) dostiže vrhunac. Ratni i ukrasni predmeti srednjoevropskih ratnika pojavljuje se na celom Balkanskom poluostrvu i u oblastima istočnog Mediterana. Nalaze ih i na zgarištima popaljenih i razrušenih naselja, te otuda i njihovo vezivanje za velike pokrete naroda,koji su bili motivisani osvajanjem novih teritorija. Na egipatskim spomenicima iz vremena faraona Meremptaha (1229godine pre Hrista) i Ramzesa III (1189 godine pre Hrista) zabeležena je najezda ˝naroda sa mora˝. Arheološki nalazi iz Mikene, Troje, Krita ukazuju da su ˝narodi sa mora˝ uništili cvetajuće, velike kulture na teritoriji današnje Grčke i Male Azije. Ova lančana pomeranja naroda traju oko 300. godina, dovode do uspostavljanja kultura gvozdenog doba i do formiranja najranijih, istorijski poznatih, etničkih grupa na Balkanu: Dačana, Tračana, Tribala, Dardanaca i Ilira.

U poznom bronzanom dobu se, kroz arheološku građu, prepoznaju i novi socijalni i ekonomski momenti. Tokom ranog bronzanog doba, koje počinje oko 2000.godine pre Hrista, uspostavljaju se vrednosti kao što su:vezanost za rod,porodicu, zemlju predaka, ekonomiju zemljoradnje i stočarstva. Pozno bronzano doba donosi nova događanja: zaposedanje tuđih teritorija, traganje za rudama i njihovim ležištima, zadobijanje materijalnih bogatstava pljačkom. Zemljoradnike i stočare, vekovima nastanjene na jednom mestu, smenjuju ratnici, anatlije i trgovci, smeli ljudi od akcije spremnih na život daleko od zavičaja i saplemenika. Solidnim nadzemim zgradama rađenim u tradicionalnoj tehnici oblepljivanja pletera, slede naselja koje se sastoje od poluukopanih zemunica i trošnog materijala.

Etnička i kulturna previranja poznog bronzanog doba počinju na današnjem slavonsko-sremskom prostoru, u međurečju Save i Dunava. Brzo se prenose ka istoku i jugu,gde se pojavljuju  produkti visoke tehnologije metalurgije bronze: oružje (mačevi, koplja,  noževi, šuplje sekire) nakit (ukrasne ploče, narukvice, dugmad), oruđe (srpovi). Ovi predmeti pronađeni su, najvećim delom, u ostavama-skrivnicama zakopanim u zemlju.

Mač, obeležje ratnika, odjednom frmiran, pojavljuje se neposredno u vremenu koje prethodi poznom bronzanom dobu. U osnovnom obliku bilo da probada, seče ili služi u ceremonijalne svrhe, traje do danas. Izloženi mač spada u primerke koji su nalaženi od teritorije današnje Austrije i Češke do Grčke. Tokom ˝najezde naroda sa mora˝ docnije nazvanom i seobom Dorana, njegova upotreba brzo se iz savsko-dunavskog primarnog jezgra širi na pomenuto područje.
Tako pred našim očima, oživljuje jedan period evropske praistorije, ako ne u svim pojedinostima, barem u jednom vidu datom u opštim crtama. Događanja kreirana snagom mača, među njima i trojanski rat kao jedna od poslednjih epizoda, jesu od svetsko-istorijskog značaja. Oni su bili osnov za stvaranje istorijski poznatih naroda, i buduća sveukupna dešavanja na, u to vreme u svemu vodećeg dela Evrope, Balkanu.

Autor
Đorđe Gačić, kustos