Mape Petrovaradinske tvrđave

Na gotovo tri hiljade kilometara dugom toku Dunava – reke koja svojim geografskim, strateškim i privrednim značajem dominira Centralnom i Jugoistočnom Evropom – gotovo da nije moguće pronaći tačku koja bi svojim geostrateškim značajem mogla da nadmaši Petrovaradinsku stenu.

Utvrđenja koja su na njoj nastajala i nestajala, osvajači sa istoka i zapada smatrali su ključem Podunavlja. Strateški značaj posebno je došao do izražaja u vreme ratova Habzburške monarhije i Osmanskog carstva za dominaciju na evropskom jugoistoku. Zaustavivši tokom Velikog bečkog rata (1683–1699) poslednji pohod osmanske vojske na Srednju Evropu i potisnuvši granice carstva Osmanlija prema Balkanu, Austrijanci su 1692. počeli sa potpunom rekonstrukcijom utvrđenja na Steni. Rezultat je, posle 88 godina izgradnje, bila jedna od najznačajnijih i najčvršćih tvrđava Monarhije – Petrovaradinska tvrđava, onakva kakvu je mi danas poznajemo, ali i grad na drugoj strani reke – Novi Sad.

O izuzetnom strateškom značaju Petrovaradinske tvrđave u odlučujućim bojevima Habzburga i Osmanlija za dominaciju evropskim jugoistokom svedoče, između ostalog, kako veliki broj karata i skica Tvrđave, pojedinih njenih delova i okoline, Podunavlja, tako i prikazi bitaka 1694. i 1716, odlučujućih bojeva u kojima su austrijske vojskovođe sticale ratnu slavu u prvim godinama i decenijama izgradnje Tvrđave. Imajući u vidu činjenicu da je Petrovaradinska tvrđava danas prvorazredan kulturno-istorijski spomenik, Istorijski arhiv grada Novog Sada, uz podršku Skupštine grada Novog Sada, osmislio je 2004. projekat prikupljanja kartografskih izvora, kao svedočanstava dinamike njenog razvoja. Prvi rezultati istraživanja u Austrijskom državnom arhivu i Zemaljskom arhivu Mađarske prezentovani su javnosti već 2005. izložbom Pogled sa petrovaradinske stene. U septembru ove godine, na osnovu spiska dr Rudolfa Šmita iz 1932. godine, pregledano je i preuzeto 16 planova Petrovaradinske tvrđave od kraja 17. do sredine 19. veka. Uvidom u Zbirku karata Ratnog arhiva, utvrđeno je da se u Državnom arhivu Austrije čuva preko 200 drugih planova Tvrđave. Ovom prilikom predstavljamo rezultate našeg najnovijeg istraživanja.