Petrovaradinska tvrđava, kao Gibraltar na Dunavu, svojom monumentalnom arhitekturom, kompleksnom fortifikacijom i vojno-strateškim položajem, vekovima dominira nepredvidivim prostorom civilizacijskog razmeđa evropske istorije. Izgrađena je na desnoj obali velike reke, na Petrovaradinskoj steni - isturenom severo-istočnom obronku planinskog venca Fruške Gore.
Svojim sudbinski određenim položajem graničnog utvrđenja, ona je statusna kapija raznolikih granica: civilizacije i varvara, carstava i imperija, hrišćanstva i islama, Balkana i Evrope, Bačke i Srema, ali i neminovna raskrsnica glavnih puteva: suvozemnih drumova i rečnih saobraćajnica, ukrštenih u kovitlacu istorijskih zbivanja, nekad osvajačkih, nekad trgovačkih.
Petrovaradinska tvrđava je poslednja u nizu petrovaradinskih fortifikacija, posledica milenijumske potrebe utvrđivanja pomenute stene, postavljena kao kruna nad svim utvrđenjima podizanim na prostoru ovog uzdignutog, stenovitog platoa; u instiktivnoj ljudskoj nameri da svoj životni prostor, ovo vekovima kontinuirano ljudsko stanište, kao najdominantniju tačku u regionu, zaštiti snažnim utvrđenjem.
U temeljima Petrovaradinske tvrđave, zahvatajući prostor Gornjeg grada, arheološkim istraživanjima potvrđene su ljudske naseobine još od Srednjeg Paleolita –Starijeg kamenog doba (oko 60.000-90.000 godina p.n.e.) zatim Neolita-Mlađeg kamenog doba (4.200 do 3.200 godina p.n.e.) i posebno značajnog Eneolita – Bakarnog i bronzanog doba (oko 3.200 do 1.700 godina p.n.e.), perioda iz koga je otkriveno zemljano utvrđenje sa drvenim palisadama.
Ovo zemljano utvrđenje, koje prethodi ostalim podignutim u kasnijim periodima, kao prvenac uvelo je na neki način tradiciju da se ovako kvalitetan životni prostor, ujedno i vojno-strateški najdominantnija tačka u regionu, obavezno utvrđuje.
Već u narednom periodu, tokom Gvozdenog doba (900-50 p.n.e.), starijeg- Halštata i mlađeg–Latena, nastavlja se potreba fortificiranja Petrovaradinske stene, što se potvrdilo pojavom Skordiska.
Kelti, kao prva organizovana vojna sila na ovom podneblju (oko 100 godina p.n.e.), prepoznajući superiorni položaj utvrde, obnavljaju zemljani bedem na Petrovaradinskoj steni i vladajući ovom teritorijom između Save i Dunava skoro 200 godina dočekuju novu vojnu silu – Rimljane koji će, zagospodarivši ovim prostorima, započeti novu eru u svetskoj i našoj istoriji.
Formirajući podunavski limes, novi gospodari-Rimljani, početkom nove ere, podižu utvrđenje sa brojnim oobjektima na istom prostoru, nazivajući ga Kuzum. Pošto su osvojili ove krajeve, Rimljani su prvenstveno formirali provinciju Panoniju (desete godina n.e.) a zatim su počeli da osiguravaju svoju granicu  - Limes – koja se protezala duž Dunava. Uz celu granicu izgradili su utvrđenja – kastrume, pa su tako i na prostoru Petrovaradinske stene (30-tih godina n.e.) podigli pomenuti Kuzum sa osmatračnicom i naseljem koji je kasnije štitio i posede rimskih vojnika veterana Vile-rustike raspoređene po bogatim vinogradarskim obroncima Fruške Gore.
Ti kastrumi uspešno su služili za odbranu tadašnje Rimske granične teritorije od upada Varvara sa leve strane Dunava, sve do (441. godine n.e.) kada je hunski plemenski savez provalio u Srem, razrušio (448. godine n.e.) Sirmium  (Sremsku Mitrovicu) i ostale kastrume na Dunavu, a među njima i Kuzum.